Mekanik Vektörlük

Parazitin bulaşabilen şekillerini içeren, hasta konaktaki lezyondan beslenerek ya da kan emerek ağız kısımları parazitle kontamine olmuş vektörün, sağlam konağı sokarak bulaştırmasıdır. Örneğin ahır sineği ( stomoxys calcitrans) Şark çıbanlı kişilerin yaralarından aldığı etkeni (leishmania tropica) başka insanlara bulaştırabilir

HALK SAĞLIĞINI TEHDİT EDEN VEKTÖRLER

VEKTÖR NEDİR ?

Hastalık etkenlerini ısırarak deri veya mukoza içine bırakan ya da vücutlarının dış kısmında bulunan hastalık etkenlerini derinin veya besin maddelerinin üzerine bulaştıran omurgasız eklem bacaklı hayvanlara (artropodlara) ve kemiricilere denir.
Hastalık etkeninin bulaştırması bakımından iki tür vektörlük söz konusudur.

Vektörlerle mücadele

Gelişen teknoloji ile birlikte şehirleşmenin artması, konut yapımındaki gelişmeler ve çevre sağlığı tedbirlerinin sıkı bir şekilde alınması vektör kaynaklı hastalıkların azalmasını sağlarken vektörel hastalıklar gelişmekte olan ülkelerde sorun olmaya devam etmektedir.
Bu sebeple halk sağlığının korunması, yaşam kalitesinin iyileştirilmesi ve birçok bulaşıcı hastalığın etkin bir şekilde kontrol altına alınabilmesi için zararlı etkenlerle mücadele edilmesi zorunludur.
Vektörler le mücadelede; öncelikli olarak vektör ve türlerinin, biyolojik ve morfolojik özelliklerinin, geçirdikleri evrimlerin, yaşam yerlerinin, üreme yerlerinin ve şekillerinin, beslenmelerin hastalık yapma özelliklerinin iyi bilinmesi gerekir. Vektörler le mücadelede biyolojik ve kimyasal müdahaleden önce çevre sağlığı tedbirlerinin alınması da şarttır. Çünkü vektörlerin üreme ve beslenme ortamları ortadan kaldırılmadan ne kadar ilaç kullanılırsa kullanılsın tam bir başarı sağlanamaz. Bu sebeple özellikle durgun suların ortadan kaldırılması, temiz suların ve kanalizasyonun kontrol altında tutulması, çöp ve atıkların kontrolü, konut ve yaşam şartlarının iyileştirilmesi mutlaka sağlanmalıdır. Bu sayede onlarla etkin bir kültürel, mekanik, biyolojik ve kimyasal mücadele yapabilirsiniz.
Bu çalışmalarda en büyük görevler bizlere düşmektedir  bunların neler olduğunuda daha önce yayınlamıştık

Bir salgın incelemesinin basamakları

Bir salgın incelemesinin basamakları şöyle sıralanabilir:

 Okulda alan çalışması için hazırlık yapmak: Hazırlık aşamasında hangi uzmanlık alanından yararlanılacağı, kimlerin görev yapacağı ve sorumluluklarının belirlenmesi basamağıdır.

 Salgın varlığının tespiti: Okulda salgının varlığı geriye dönük istatistiksel araştırmalar yapılarak kesinleştirilmelidir.

 Tanının netleştirilmesi: Kesin tanı için klinik belirtiler ve laboratuvar bulgularından yararlanılır.

 Olgu tanımlama ve tespit etme: Salgın incelenmesi sırasında olgular şu şekilde sınıflandırılabilir:

 Laboratuvar tanısı olanlar. “Kesin olgu”

 Laboratuvar tanısı olmayanlar; ancak klinik olarak bulguları olanlar. Yani “Olası olgular”

 Tanımlayıcı epidemiyolojiyi kullanmak: Bir salgının; kişi, zaman ve yer özelliklerine göre incelenmesine, tanımlayıcı epidemiyoloji denir.

 Varsayımları geliştirme: Bu basamak salgının nedenlerini tespit etmemizi sağlar. Özellikle zaman analizi, salgının gidişatını öğrenmemiz açısından önemlidir. Salgının kişi özelliklerine göre incelenmesi ile risk grupları tespit edilir. Yer önceliklerinin incelenmesi ise okul içindeki durumun saptanması ve etioloji konusunda ipucu verilir.

 Varsayımın değerlendirilmesi: Varsayım doğruluğunun değerlendirilmesi aşamasıdır. istatistiksel yöntemlerle değerlendirilir.

 Kontrol ve koruma: Eğer salgının kaynağı biliniyorsa gerekli önlemler acilen alınır. Enfeksiyon zinciri kırılarak bulaşma kontrol altına alınır. Böylece sağlam kişiler korunmuş olur. Ayrıca sağlam kişiler kemoprofilaksi ile de korunur.

 Bulguları ve sonuçları duyurma: Okul yönetimine ve bir üst sağlık kuruluşuna salgın, kaynakları, alınan önlemler ve bir sonraki salgını önlemek için önerileri içeren bir rapor yazılır.

Okullarda en sık görülen salgın hastalıklar

Okullarda en sık görülen salgın hastalıklar ve bulaşma yolları şöyledir:
 Solunum yolu ile bulaşan hastalıklar,
 Oral-fekal yolla bulaşan hastalıklar,
 Besin zehirlenmeleridir.
Salgın; belirli zaman dilimi ve belirli bir bölge ya da grupta vaka sayısının beklenenin üzerinde olmasıdır.
Okulda salgın şüphesi ile karşılaşıldığında ilk yapılması gereken uygulama, salgının varlığını tespit edip nedeni bulmaya yönelik araştırma yapılmasıdır.
Nedenin ortaya çıkarılması salgından korunma önlemlerini almak ve vaka sayısının artmasını önlemek açısından önemlidir.
Okulda salgına yol açan hastalığın nedeni sunulan hizmetlerin eksikliğinden kaynaklanabilir. Salgın incelemesi sırasında tespit edilen yetersizlikleri gidermeye yönelik çözümler aranmalıdır.

İş Sağlığı ve İş Güvenliğinin Amaçları

İŞ yerinde çalışan işçilerin sağlığını ve iş güvenliğini sağlamayı; bir başka ifade ile işyerinde doğabilecek iş kazası ve meslek hastalıkları gibi her türlü riske karşı gerekli tedbirleri almayı, bu husustaki şartları yerine getirmeyi amaçlar.

Bu hedefleri yerine getirmeye yardımcı olabilecek araç-gereçlerin eksiksiz bulundurulması ve alınan önlemlerin uygulanmasından işveren sorumludur; fakat çalışanlarda öngörülen tedbirlerle ilgi şartlara uymakla yükümlüdürler.
İş  sağlığı ve iĢşgüvenliğinin amaçlarını üç başlık altında toplayabiliriz:

* Çalışanları korumak: Çalışanları korumak, iş güvenliği çalışmalarının ana amacıdır. Çalışanları işyerinin olumsuz etkilerinden koruyarak; rahat ve güvenli bir ortamda çalışmalarını sağlamaktır.

* Üretim güvenliğini sağlamak: Üretimin, aksamadan devam ettirilebilmesini sağlamaktır. Üretim güvenliğinin sağlanması, beraberinde iş veriminin artması sonucunu doğuracağından özellikle ekonomik açıdan önemlidir.

* İşletme güvenliğini sağlamak: İşyerinin ve işyerinde bulunan her türlü makine ve teçhizatın güvenliğinin sağlanmasıdır

İş ve işçi sağlığı

Kaza: Ölüme, sağlık bozulmasına, yaralanmaya, hasara, zarara ya da diğer kayıplara yol açan istenmeyen olaydır.
 Tehlike: Yaralanmaya, sağlık bozulmasına, çalışma ortamının bozulmasına, malın/mülkün hasar görmesine veya bunlardan birkaçının bir arada bulunmasına neden olabilecek potansiyel zararlı kaynak veya durumdur.
 İş sağlığı ve iş güvenliği yönetim sistemi: Organizasyonun yönetim sisteminin, faaliyet alanı ile ilgili  İSİG  risklerini yönetmek için kullanılan parçasıdır. Bu sistem, organizasyonun yapısını, planlama faaliyetlerini, sorumlulukları, iş pratiklerini, prosedürleri, süreçleri ve İSİG sisteminin geliştirilmesi, uygulanması, iyileştirilmesi, gözden geçirilmesi ve sürekliliğinin sağlanması için kaynakları kapsar.
 Organizasyon: Şirket, işletme, firma, girişim, enstitü ya da birliktir.
 OHSAS: İş  sağlığı ve güvenliği yönetim sistemidir. (Occupational Health and Safety Assesment Series)
 ISO 9001: ISO 9001 ise etkin bir kalite yönetim sistemini tanımlayan bir standarttır. Standart merkezi İsviçre‟nin Cenevre kentinde yer alan ve 90‟dan fazla ülkenin üye olduğu Uluslararası Standardizasyon Örgütü (International Organization of Standardization–IOS) tarafından geliştirilmiştir.
 ILO: Uluslararası çalışma örgütüdür. (International Labour Organization )

İş ve İşçi sağlığı

İş kazası: Beklenmeyen şekilde meydana gelen ve ölüme, maluliyete, yaralanmaya ya da işyerinin veya iş ekipmanlarının zarara uğramasına yol açan olaydır.
 Meslek hastalığı: Yapılan işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir nedenle veya işin yapılış koşulları sebebiyle çalışanın ruhsal ve bedensel bütünlüğünü bozan hastalıktır.
 Önlem: İşyerinde yürütülen işlerin bütün safhalarında mesleki riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için planlanan ya da alınan tedbirlerin tamamıdır.
 İşyeri: İşveren tarafından mal veya hizmet üretmek amacıyla maddî olan ve olmayan unsurlar ile işçinin birlikte örgütlendiği birime işyeri denir.
 İş sağlığı ve iş güvenliği: İşin yapılması sırasında işyerindeki fiziki çevre şartları sebebiyle işçilerin maruz kaldıkları sağlık sorunları ve mesleki risklerin ortadan kaldırılması veya azaltılması ile ilgilenen bilim dalıdır.

İş,İŞçi

*İşçi: Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi denir.

* İşveren: İşçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye ya da tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara, işveren denir.
*İş: işçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi denir.
* Çocuk çalışan: 14 yaşını bitirmiş, 15 yaşını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış çalışandır.
*Genç çalışan: 15 yaşını bitirmiş  ancak 18 yaşını tamamlamamış çalışandır.

İş ve işçi sağlığı

İş yerlerinde  işin yürütülmesi ile ilgili olarak oluşan tehlikelerden, sağlığa zarar verebilecek şartlardan korunmak ve daha  insani bir iş  ortamı oluşturmak için yapılan metotlu çalışmalardır.
Dünya Sağlık Örgütü(WHO) iş sağlığını; “çalışanların fiziksel, ruhsal ve sosyal bakımdan tam iyilik halinin devamı, iş koşulları ve kullanılan zararlı maddeler nedeniyle çalışanların sağlığına gelebilecek zararların önlenmesi için işçinin psikolojik ve fizyolojik özelliklerine uygun işlerde çalıştırılması gerekir” şeklinde tanımlamıştır.